Çocuklarda pozitif disiplin

0
157

İstisnasız her anne baba çocuklarına doğru terbiye vermek, disiplinli, başarılı çocuklar yetiştirmek hayalleri taşır ancak sonuç her zaman istenilen gibi olmaz. Aslında çocuklarımızda istenmeyen davranışların önemli bir kısmı, bizlerin ‘disiplin ve iletişim’ kavramlarını nasıl uyguladığımızla ilgilidir. Sadece çocuklarda değil tüm canlılarla kurduğumuz iletişimde problemler yaşıyorsak, önce kendi iletişim tarzımıza ve yaklaşımımıza bakmalıyız.

Anne baba olarak çocukların yanlış davranışlarına yaklaşımımız bazen katı kurallar ve sıkı kontroller bazen de sınırsız özgürlük ve limitsiz seçme hakkı gibi iki uç noktaya varır. Ödül ve cezaya dayalı, katı tutumlu, çocuğun karar verme sürecine dâhil edilmediği, inisiyatif kullanma becerisi kazandırmayan bir disiplin türünün uzun vadede işe yaramadığı, disiplin eden rolündeki kişilerin uzağındayken tam tersi, bir asiliğe yol açtığı ya da çocukların aşırı bağımlı bir kişilik geliştirdiklerini biliyoruz.
Kuralsız, sınırsız özgürlük verilen ve karşısındakini düşünmeden elde edilen haklar ile büyüyen bir çocuğun gelişiminde de aynı negatif etkileri görürüz, evrende kuralsız işleyen bir tek şey yokken disiplinsiz bir gelişim sürecini hayal etmek de imkânsız olur. Oysa bu iki yanlış ve uzun vadede sonuçsuz kalan yaklaşımlardan farklı olarak ‘beraber çizilen sınırlar içinde çocuğa istediğini seçerek yapma hakkı tanıyan’ bir yaklaşım var, bu da: ‘Pozitif Disiplin’.

Aslında disiplin bizlerde uyandırdığı negatif hissin aksine, ilişki içindeki tüm kişileri eşit olarak bağlayan, herkes için açık ve net olan kurallar olarak tanımlanmaktadır. Disiplinde amaç, kişinin öz denetimini sağlayabilmek yani kendi kendini denetleyebilme yeteneğini ve doğru karar verme becerisini geliştirmektir. Pozitif disiplin bu tanıma çok uygundur, amacı beraber oluşturulan sınırlar çerçevesinde çocuklara seçenekler sunma, öğrenme için doğal ve mantıklı sonuçlar kullanma, pozitif yaşam becerileri için gerekli olanları bir araya getirme ve problem çözme becerilerini çocuklara öğretmektir. Çocuklara seçim hakkı verilmesi, sorumluluk alma ve özgürlüklerini artırmaya yönelik bir disiplin biçimidir.

Pozitif disiplin ilk ve en önemli şartı; pozitif odaklı olmaktır, çocuğumuzda var olan olumlu davranışlara yönelerek, onları geliştirmeye çalışmak, negatiflere değil pozitiflere odaklanmak gerekmektedir. Tüm insanlar için olumsuz eleştiriler, sert uyarılar ve cezalar, negatif davranışı pekiştirmeye ya da bir öç alma aracı olmasına neden olur. Pozitif disiplinde çocukla iletişim içindeyken çocuğa sevgi koşullu sunulmamalı, sevginin öze ait bir duygu olduğu ve koşulsuz olduğu hissettirilmelidir. Sevginizin onun olumlu ya da olumsuz davranışlarıyla ilgili olmadığı her koşulda onu seveceğiniz ve bir problem yaşarsa beraber çözeceğiniz hissettirilmelidir. Pozitif disiplinde beraber çizdiğiniz sınırlar olmalıdır ve bu sınırlarda da tutarlı olunmalıdır, bir gün izin verilen bir davranışa diğer bir gün izin vermemek, ruh halinize göre davranmak, çocuğu ebeveynlerine güvensiz hale getirir. Yine iletişimde açık olmak hem sözleriniz hem de söyleyiş biçiminiz ile doğru mesajlar vermek çok önemlidir. Hayatın her alanında söylediğimiz sözlerin anlamının dışında sözsüz iletişimle verdiğimiz alt mesajlar daha etkilidir. Çocuklarımızla kurduğumuz iletişim hem tutarlı hem de açık ve anlaşılır olmalıdır.
Pozitif disiplinde önemli bir unsur da problemi doğru anlamaktır. Aslında çocukların ve tüm insanların problemli davranışının kökeninde kendini önemli hissetme ihtiyacı yatar. Özellikle çocuklar kendini önemsiz ve yetersiz hissettiğinde dört farklı tepki verirler; dikkat çekmeye çalışmak, güç gösterisi yapmak, intikam almak, içine kapanmak. Bütün bu tepkileri doğru analiz ederek çocukla iletişime geçmek çok önemlidir. Çocuğunuz dikkat çekmek istediğinde, onun farkına varmanız, onu kendisini yararlı hissettirecek bir şeye yöneltmeniz ya da kendi aranızda oluşturduğunuz bir iletişim yolu ile (mimik, jest, özel bir söz) onu sevdiğinizi ve önemsettiğinizi hatırlatmanız, çocuğu rahatlatacaktır. Bu sırada yaptığı olumsuz davranışı ona unutturmak ve daha fazla ilgileneceği bir şeye yöneltmek esastır.
Güç gösterisinde bulunduğunda, onun sakinleşmesini sağlamak önemlidir. Anne baba karşıt güç göstererek karşılık vermek yerine sakin ve saygılı davranmalı, sakinleştikten sonra mantıklı çözüm önerileri sunmalıdır, bu davranış şekli çocukla saygı çerçevesinde bir iletişim gelişmesini sağlar. Çocuğunuz kızdığınız şeyleri ısrarlı bir şekilde yapmaya devam ederek intikam almaya çalışabilir, bu durumda misilleme yapmak aranızda bir kısırdöngünün oluşmasına neden olur. Bu yaptığının sizi ne kadar incittiğinden, yani duygularınızdan bahsetmek doğru yaklaşımdır. Onun sizin için ne kadar önemli olduğunu hissettirmeli ve sakinleşmesi için onu yalnız bırakmalısınız. Beklediği büyük tepkileri vermediğinizde istediğine ulaşamadığı için bu yöntemi terk edecektir. Çocuğunuz içe kapanıp, kendisini kapattığında, ona küçük başarılar için fırsatlar yaratılmalı, bunu paylaşabileceği ortamlar oluşturulmalıdır. Ne kadar küçük olursa olsun her başarısını fark ettiğinizi ve takdir ettiğinizi göstermek çocuğu daha iyilerini yapmaya sevk edecektir. Çocuklara potansiyellerini aşan hedefler koymadan, sabırla gelişimini desteklemek en doğru yaklaşım şeklidir.
Pozitif disiplinin hedefi, çocuğun iç disiplinini geliştirmesi ve motivasyonunun ana kaynağının kendisi olmasını sağlamaktır. Dışarıdan ödül ve cezalar değil de, çocuğun kendi kontrol mekanizmasını devreye sokmaya yönelik, sorumluluğu çocuğa veren bir sistemdir. Pozitif disiplin uygulaması her iki taraf içinde kolay ve eğlencelidir, devamlılık ve istikrar ile kısa zamanda sonuç alınabilir.
Back-Up İlişki ve Ebeveyn Danışmanı Cansu Yağız