Hayatın tekerlekleri…

1
799

Tekerlekler hayatımızda çok önemli bir yere sahiptir. Tekerleği ilk icat eden kişi bunları tahmin edermiydi bilmiyorum. Onun bu buluşunun büyük bir başarı olduğunu düşünüyormuydu bilmiyorum. Ama hayatımızda tekerleğin çok önemli bir yeri var. İşte bu resim onu çok güzel anlatıyor.hayatın tekerlekleri

Tekerleğin İcadı

Kesin olmamakla birlikte, tekerleğin yaklaşık olarak M.Ö. 5000 yıllarında Mezopotamya’da icat edildiği tahmin edilmektedir.

Nasıl bir ihtiyacın tekerleği icat etmeye yol açtığı bilinmiyor. Fakat bununla ilgili gayet mantıklı, ikna edici teoriler vardır. General Frugier’e göre insanlar, avladıkları hayvanları, kaya parçalarını ve bunun gibi bazı ağır şeyleri taşımakta zorluk çekiyorlardı. Bu sırada kesilmiş, büyük ve ağır bir ağaç gövdesinin, yuvarlanarak rahatça hareket ettirilebildiğini farkettiler. Tekerleğin temelini atan bu olaydan sonra, iki ağaç kütüğünün üzerine yüklerini koyarak taşıyan insanlar, bunu bir arabaya çevirmekte gecikmediler. Arkeologlar, ilk teker örneklerinin tarihine çok yakın araba örnekleri de bulmuşlardır. Bu da tekerlek ile arabanın hemen birbirini izleyen iki icat olduğu görüşünü kuvvetlendirmektedir. Arabalar insan gücüyle de kullanıldığı gibi genelde hayvan gücünden yararlanılarak kullanılırdı. Bu iş için en uygun hayvan o dönemde yaygınca kullanılan yaban eşeğiydi. Çünkü henüz at, Mezopotamya’da bilinmiyordu.

Arkeologların yaptığı çalışmalar sonucu, tekerleğin Mezopotamya’dan ortaya çıktığı neredeyse kesindir. M.Ö. 3500 yıllarında Sümerlerde, M.Ö. 3000 yıllarında Asurlarda, M.Ö. 2500 yıllarında İndüs Vadisinde, M.Ö. 1000 yıllarında Orta ve Kuzey Avrupa’da ve M.Ö. 500 yıllarında İngiltere’de tekerlekli araç örneklerine rastlanmıştır. Bu da tekerleğin Mezopotamya’da doğup kademe kademe yayıldığını göstermektedir.

Tekerlek dünyanın en önemli ve en eski icatlarından bir tanesidir. Günümüzde kullandığımız arabalar, trenler, uçaklar, makineler, fabrika ve tarım araçları ve daha niceleri… Tekerlek olmasıydı bunların hiçbirinin gelişimi de olamazdı. Kolumuzdaki saatten bilgisayarımızdaki hard diske kadar hepsinin içerisinde kullandığımız çarklar da tekerlek temelli buluşlardır. Yani dönüp baktığımızda gayet basit görünen tekerlek aslında tüm teknolojinin temelini oluşturuyor.

Yuvarlanan ağır cisimlerin daha kolay hareket ettiğini farkeden insanların, bu buluştan sonra ilk arabayı geliştirme sırasının şöyle olduğu tahmin edilmektedir:

İnsanlar, ağır yüklerin altına konan yuvarlanabilen cisimlerin(kütük gibi), yükün taşınmasında kolaylık sağladığını fark etti(birinci resim). Bununla birlikte ağır yüklerin altına konan kızakların(ince, uzun kütük parçaları gibi. ardından kızak icat edilecektir.), cisimlerin sürüklenmesini kolaylaştırdığını fark eden insan(ikinci resim), kızak ile kütükleri birlikte kullanmakta gecikmedi(üçüncü resim). Kızağı bir kütük üzerinde ilerletip diğer kütüğün üzerine düşüren insanlar bu hareketi sürekli tekrarlayıp ağır yüklerin taşınmasını sağlıyordu. Kütüklerin üzerinde sürekli kayan kızaklar zamanla kütüğü aşındırıp kütük üzerinde oyuklar açılmasını sağlıyordu. Açılan oyuklar sayesinde kızağın düzgün bir şekilde kaydığının fark edilmesinin üzerine bu sistemi bilerek kullanmaya başlayan insanlar(dördüncü resim), ardından sistemi geliştirerek kızaktan çıkan ağaçtan çiviler sayesinde ortası inceltilmiş kütükleri, kızağın altına sabitlediler(beşinci resim). Büyük oranda tamamlanmış olan icadın hala eksik noktaları vardı. Kütük tekerlek, bulunduğu yerden çıkabiliyordu. Bunun üzerinde dingil ile kızağı birbirine sabitleyen insanlar tamamen bağımsız tekerlekleri dingile geçirerek kullamayı akıl ettiler.(altıncı resim)

Bu aşamalar dikkate alınarak bakıldığında ilk bağımsız tekerlek ile ilk arabanın icadının hemen hemen aynı tarihte olduğu görülüyor.