Koçluk Çalışmasında Problem Çözme Yöntemleri

0
540

Problemler mantık yoluyla çözülebildiği gibi, bazıları duygusal deneknluk, bazılarının ise yalnızca yeni bakış açısından olayları görme ile çözümlenebileceği vurgulanmıştır Bireyler, problem çözmede, kişiden kişiye değişen yaklaşımlar kullanmaktadır. Yaşam koçluğundaki sistem “güçlü sorular tekniği” ile kişinin olaya farklı bakmasını sağlamaya çalışmaktadır.

Problemin çözümünde ilk adım, problemin unsurları arasındaki bağı tespit etmek ve engelleri aşmayı sağlayacak bilgi birikimini kullanmaktır. Birey, problemle karşı karşıya kaldığında, sahip olduğu değerler ve yargılardan hareketle akıl yürüterek çözümde kullanılacağı yeni bilgiler, hipotezler oluşturmaktadır. Bu hipotezler değerlendirilerek çözüme ulaşılmaya çalışmaktadır. Koç, tüm bu süreçlerin “sesli düşünme”ye dönüşmesini sağlayarak bir düzen içinde ilerlemeye yardımcı olmaktadır.

Koçluk sistemi problem çözmeye, bilişsel, duygusal ve sosyal boyuttan bakarak yaklaşmaktadır. Bilişsel boyut; eğitimlerden, kişisel deneyimlerden, diğer insanların deneyimlerinden öğrendiklerinin ışığında problemin ortaya koyulması ve çeşitli çözüm yollarının sonuçlarını düşünerek en uygun çözüme karar verme gibi bilişsel süreçleri içeren bir boyuttur. Problem çözme sürecinde bireyin karşılaştığı engellerin bireyde yarattığı duygusal boyuttan da söz edilmektedir. Bu duygular, kişide problem çözme sürecini kolaylaştıran ve zorlaştıran etkilere sahip olması açısından, bu duyguların farkındalık yüzeyine çıkarılması kişinin sağlığı açısından önemli olduğu vurgulanmıştır. Diğer bir ifade ile problem çözme sürecinde, bilişsel süreçler problemin ortaya konması ve doğru çözüm yolunun belirlenmesinde etkili rol oynarken, duygusal boyut problemin yarattığı gerilimin kontrol altına alınmasında önemli rol oynadığı görülmüştür. Benzer problem durumlarında, başka kişilerin neler yaptığını öğrenmek, konu hakkında yazılı kaynaklara başvurmak gibi sosyal eylemlerden oluşan problem çözümünün sosyal boyutunu oluşturmaktadır.

Bingham, etkin problem çözme becerisi için çocuğa öğretilmesi gereken özellikleri sıralamıştır:

bireyin problemi çözeceğine dair ümide sahip olması,
problemin yarattığı gerginliğin olumlu enerjiye dönüştürebilmesi,
problemi öğrenme fırsatı olarak görmek,
Problem çözmeye güdülenmiş olmak,

Problem Çözme Yöntemleri

Problem çözme becerisi merakın teşvik edildiği, fikirlerin tartışıldığı, bireylerin duygularının dikkate alındığı, bireysel ihtiyaçların göz önüne alındığı ortamlarda geliştiğinin altını çizmiştir. Koç, kişiye bu özellikleri kazanması için yardım etmektedir.

Problemleri çözmek için sistematik bir yöntem kullanmak gerekir. Bu konuda birçok yöntem geliştirilmiştir, bu bölümde koçluk sisteminin bireysel seanslarda kullandığı teknikler anlatılmıştır.

5N ve 1K Tekniği: Bu teknik, “Ne, Nerede, Ne zaman, Niçin, Nasıl, Kim” sorularının sorulmasıyla oluşan, gazetecilikte da olayla ilgili bilgi edinilmesine kullanılan bir yöntemdir. Bu sorularla, olay hakkında gerekli ve önemli bilgiler elde edilmiş olmaktadır. Amaç, problemle ilgili bilginin sistematik olarak toplanmasıdır. Bu bilginin ışığında, kişi probleme yeni bakış açılarını oluşturacaktır. Problemin çözümünde, problemin unsurları tespit etmek, arasındaki bağı görmek için ön adımdır. Koçluk, problem çözmeye yaklaşırken ilk bu bağın görülmesi ile başlamaktadır.

Matriks Tekniği : Problemi oluşturan unsurlar liste halinde sıralanmasına dayanmaktadır. Unsurların farklı kombinasyonları arasında çözüme götüren fikirler çıkmaktadır. Bu yöntemde, problemi tanımlamada kullanılan tekniklerden birini oluşturmaktadır. Her problem farklı oluşumdan meydana geldiği için ve birden fazla çözüm seçeneği kişiyi en verimli sonuça ulaştıracaktır. Bu varsayımdan hareketle koç ile müşterisi çeşitli çözüm yollarının olası sonuçları dair çalışma yapmaktadırlar.

Artı – Eksi – İlginç (AEİ) Tekniği : Üç sütundan oluşan basit bir listeleme tekniğidir. Artı sütununa olayla veya problemle ilgili olumlu düşünceler, gözlemler veya izlenimler yazılır. Eksi sütununa olayla ilgili olumsuz düşünceler, izlenimler, gözlemler yazılır. İlginç sütununa da bu iki kapsama girmeyen düşünceler, izlenimler, gözlemler yazılır. Problem haritası yapıldığından bu aşamadan sonra izlenecek rotayı belirlemek çok daha kolay olacaktır. Problemin tanımlanmasından sonra 360 derece bakış çalışmaları başlamaktadır. Müşteri koçla olayları yeniden değerlendirme fırsatı bulmaktadır. Bu yeniden değerlendirme, farklı çözüm yollarını da getirebilmektedir.

Kontrol Listesi Tekniği : Bu teknikte, yeni fikir üretilebilmesine katkı sağlamak ve planlanan eylemlerin geçerliliğini sınamak amacıyla soru listesi oluşturulur. Hazırlanan kontrol listesinde tek eylem adımını içerir ve bununla ilgili sorulardan oluşur (Rawlinson, 1995:41). Koçun verdiği “ev ödevleri”nden biri de liste çıkarmaktır, bu yöntem kişinin problemi net görmesini de sağlamaktadır.

Yazar: ELİF İSTEM HERGÜNER