Komşuluğun yeni adı: ZAMAN BANKASI

0
228

İtalyanlar’ın gönüllü sivil toplum kuruluşlarını hep takdir etmişimdir. Ancak İtalyan toplumunun eski komşuluk ilişkilerini kaybedince bunu banka kurarak çözmeye çalışmaları beni hayretlere düşürdü. Yanlış anlamayın, bildiğimiz banka değil; zaman bankası. Bankaya para yerine zamanınızı yatınyorsunuz. Size bir hesap açıyorlar. Hesap cüzdanınızda yatırdığınız zaman miktarı yazılı. Elinizde çek defteriniz. Zamanınızı güle güle harcayın, işin püf noktası da burada.

Zamanı kendiniz için değil, ihtiyacı olan diğer banka müşterileri için harcıyorsunuz. Bir nevi komşuluk ilişkilerinin, sosyal yardımlaşmanın kurum-salaştırılmışı. İtalya’nın Roma, Bologna gibi büyük şehirlerinde mahalle kavramının pek kalmadığı, aynı apartmanda oturan komşuların birbirini tanımadığı, yaşlıların her geçen gün daha yalnız, faaliyetsiz, emeklilerin meşgalesiz kaldığı ortaya çıkınca böyle bir bankaya ihtiyaç duyulduğuna karar verilmiş. Banka müşterileri ellerinden ne geliyorsa diğer müşterilerin hizmetine sunuyorlar; musluk tamiri, çocuk bakımı, dikiş, şoförlük, sekreterlik, bahçıvanlık, badanacılık, bilgisayar, yabancı dil, matematik, müzik vs. ders vermek, aklınıza ne gelirse. Bankaların işlemesinden ya kurulan dernekler ya da belediyeler sorumlu.

Kontrolü de bu kuruluşlar yapıyor. Tabiî kimse evine gelen musluk tamircisinin hırsız çıkması riskine girmek istemiyor. Bir örnek verelim: Anna iki saat Maria’nın çocuğuna bedava bakıyor ve bu, hesap cüzdanına yazılıyor. Karşılığında evde tamire ihtiyacı olunca ya da bilgisayar dersi almak istiyorsa bankaya başvuruyor, bedava bu hizmetleri alıyor. Zaman bankası için önemli olan, hesabınızı eşitlemeniz: Başkalarının yardımlarını kullanarak zamanlarından 5 saat aldıysanız, kendi zamanınızdan da 5 saat vermeniz gerekiyor.

Tabiî bunun eş zamanlı olması gerekmiyor. Ayrıca bir anlamda zaman ve hizmet takası olarak adlandırabileceğimiz bu olayın aynı kişiler arasında geçmesi de gerekmiyor. Zaman bankasında verilen hizmetlerin tek ölçüsü, harcanan zaman itibariyle bir saatlik çocuk bakımıyla bir saat süren musluk tamiri aynı değerde. Bütün İtalya’da halen 200’den fazla zaman bankası var. Zaman bankasının ilk kurulduğu şehir Parma. İlk defa vaktini ne yapacağını bilemeyen emekliler arasında kurulmuş, ancak bugün zaman bankalarının %65’i çalışan insanlar: İşçiler, öğret¬menler, memurlar, öğrenciler, serbest meslek sahipleri, emekliler ve ev kadınları. Roma’daki zaman bankasının 3 bin müşterisi var ve gittikçe artıyor.

Zaman bankası sayesinde farklı yaş grupları arasında sosyal ilişkiler gelişiyor. 20 yaşında delikanlı”60 yaşındaki delikanlılara bilgisayar dersi vermesi gibi. Ya da arabası olmadığı için arada bir sağa sola götürülmek için yardım isteyen yaşlı bayanın bunun karşılığında banka üyelerinden isteyene yemek ya da tatlı yapması gibi. Bologna’da bu uygulama üzerine yapılan araştırmalarda zaman bankası sayesinde yeni arkadaşlık bağlarının ortaya çıktığı, kendilerini toplumdan dışlanmış hisseden bazı ailelerin bu şekilde sosyalleşebildiği, yaşlıların kendilerini yeniden sosyal yapı içinde faydalı hissedebildikleri ve komşuluk hislerinin yeniden canlandırılabildiği ortaya çıkıyor. Bu işe kalkışmak isteyenlere belediyelerin en önemli tavsiyesi, işe kendi mahallelerinden tanıdıkları insanlarla örgütlenerek başlamaları. Komşulukların zaman bankasında kurulup gelişeceği kimin aklına gelirdi?

Yasemin TAŞKIN